Αναπτυξιακές Γλωσσικές Διαταραχές

Οι αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές αφορούν σε παιδιά που όταν μιλούν  μπορεί  να μην έχουν πλούσιο λεξιλόγιο , δεν συντάσσουν σωστά, κάνουν γραμματικά λάθη, δεν κατανοούν έννοιες, λεξιλόγιο. Μπορεί να παρουσιάζουν κάποια αυτά τα συμπτώματα ή  όλα τα παραπάνω. Τα αίτια μπορεί να εντοπιστούν σε περιπτώσεις όπου υπάρχει  σύνδρομο (π.χ. σύνδρομο Down), δυσλειτουργία οργάνων ακοής ή οργανική εγκεφαλική βλάβη. Συχνά όμως παραμένουν άγνωστα και αποδίδονται γενικά σε «ελαφρά σημάδια» εγκεφαλικής δυσλειτουργίας. Στις αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές ανήκουν:

Γλωσσική Διαταραχή ή Γλωσσική Καθυστέρηση

Ο όρος γλωσσική διαταραχή δηλώνει ύπαρξη προβλημάτων στην κατανόηση ή/και έκφραση του λόγου και την δυσκολία εκμάθησης της γλώσσας.Ο όρος γλωσσική καθυστέρηση αναφέρεται σε παιδιά που ναι μεν παρουσιάζουν εξελικτική ανάπτυξη του λόγου αλλά το γλωσσικό τους επίπεδο είναι κατώτερο από αυτό των συνομηλίκων τους.

Ειδική Γλωσσική Διαταραχή

Χαρακτηρίζει παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα λόγου χωρίς να έχουν νοητική καθυστέρηση, οργανικές αισθητηριακές βλάβες ή ψυχικές διαταραχές. Παιδιά με ειδική γλωσσική διαταραχή παρουσιάζουν πιο αργό ρυθμό γλωσσικής ανάπτυξης, σε σύγκριση με άλλα παιδιά της ίδιας ηλικίας. Τα άλλα αναπτυξιακά στάδια (π.χ. ψυχοκινητικά) συνήθως παρουσιάζονται φυσιολογικά.

Γλωσσικές δυσκολίες που οφείλονται σε νοητική υστέρηση

Παιδιά με νοητική υστέρηση παρουσιάζουν δυσκολίες στην κατάκτηση της γλώσσας. Ανάλογα με το βαθμό της νοητικής υστέρησης εμφανίζονται προβλήματα τόσο στο επίπεδο της κατανόησης όσο και σε αυτό της έκφρασης.

Βαρηκοΐα – Κώφωση

Παιδιά με βαρηκοΐα – κώφωση έχουν δυσκολία στην απόκτηση των σωστών γλωσσικών μορφών μέσω του ακουστικού καναλιού, πράγμα το οποίο έχει σαν επακόλουθο ανάπτυξη διαταραχών σε όλες τους τομείς της γλώσσας. Κάθε παιδί παρουσιάζεται με διαφορετική κλινική εικόνα όσον αφορά τις γλωσσικές του διαταραχές.

Διαταραχές χρήσης της γλώσσας / Πραγματολογικές διαταραχές

Τα παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα με τη χρήση της γλώσσας, την κατανόηση κοινωνικών κανόνων και της μη λεκτικής επικοινωνίας εμπίπτουν στις πιο κάτω κατηγορίες:

Αυτισμός

Τα παιδιά με αυτισμό χαρακτηρίζονται γενικά από μη φυσιολογική κοινωνική ανάπτυξη. Μη φυσιολογική ανάπτυξη της επικοινωνίας καθώς και από επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές και περιορισμένα ενδιαφέροντα όπως είναι στερεοτυπικές κινητικές συμπεριφορές και προσκόλληση σε καθημερινές ρουτίνες

Σύνδρομο Asperger

Παιδιά με αυτό το σύνδρομο χαρακτηρίζονται από κοινωνική απομόνωση και εκκεντρική συμπεριφορά. Το σύνδρομο αυτό μοιάζει με τον αυτισμό αλλά δεν υπάρχει σημαντική γλωσσική καθυστέρηση. Επίσης δεν υπάρχει σημαντική καθυστέρηση της γνωστικής ανάπτυξης ή της ανάπτυξης της προσαρμοστικής συμπεριφοράς.

Σημασιολογική-Πραγματολογική Διαταραχή

Ο λόγος των παιδιών με σημασιολογική-πραγματολογική διαταραχή είναι καλά δομημένος και χαρακτηρίζεται από ηχολαλία (επανάληψη λέξεων – προτάσεων που ακούει). Έχει δυσκολία να κατανοήσει το μήνυμα μιας πρότασης και το αντιλαμβάνεται κυριολεκτικά. Χρησιμοποιεί στερεοτυπικές φράσεις και έχει την τάση να μιλάει για ένα θέμα «γενικά και αόριστα» χωρίς συγκεκριμένο περιεχόμενο. Σε αυτήν την περίπτωση βέβαια το παιδί δεν έχει τα κλασσικά συμπτώματα του αυτισμού (επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, περιορισμένα ενδιαφέροντα).

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Για την αντιμετώπιση των δυσκολιών που παρουσιάζουν παιδιά με αναπτυξιακές γλωσσικές διαταραχές δυστυχώς δεν υπάρχει μία «μαγική συνταγή» κατάλληλη για όλα τα παιδιά. Ανάλογα με τους τομείς της γλώσσας στους οποίους ένα παιδί παρουσιάζει κάποια   δυσκολία, διαμορφώνεται και το κατάλληλο θεραπευτικό πρόγραμμα. Για το λόγο αυτό, πριν την έναρξη του θεραπευτικού προγράμματος, συλλέγουμε όλες τις απαιτούμενες πληροφορίες, όπως είναι ένα λεπτομερές ιστορικό και μία λεπτομερής ανάλυση ενός γλωσσικού δείγματος, που θα μας δείξει τις αδυναμίες αλλά και τις ικανότητες του παιδιού και θα μας βοηθήσει στη διαμόρφωση του κατάλληλου θεραπευτικού προγράμματος.

Πιο συγκεκριμένα, για παιδιά με γλωσσική διαταραχή ή καθυστέρηση καθώς και με ειδική γλωσσική διαταραχή, η θεραπεία συνήθως διαμορφώνεται έχοντας ως γνώμονα την φυσιολογική γλωσσική ανάπτυξη, ξεκινώντας με την εκμάθηση γλωσσικών εννοιών ή την εκφορά ήχων της ομιλίας που κατακτώνται πρώτα σε παιδιά με φυσιολογική γλωσσική ανάπτυξη.

Σε παιδιά με νοητική υστέρηση, ανάλογα με το βαθμό νοητικής υστέρησης διαμορφώνεται το κατάλληλο θεραπευτικό πρόγραμμα. Σε άτομα με σοβαρή νοητική υστέρηση, στόχος είναι η βασική επικοινωνία. Άτομα με βαριά νοητική υστέρηση μπορούν ύστερα από κατάλληλη εκπαίδευση να μάθουν να επικοινωνούν, αν όχι με την ομιλία τότε μέσω νοημάτων, για βασικές ανάγκες, όπως είναι η πείνα, η δίψα, ο πόνος, η κούραση κ.α. Όσο μικρότερος ο βαθμός νοητικής υστέρησης, τόσο μεγαλύτερη και η ικανότητα εκμάθησης της γλώσσας και της ομιλίας.

Σε παιδιά με βαρηκοΐα – κώφωση δίνεται έμφαση στην απόκτηση των γλωσσικών μορφών μέσω του ακουστικού καναλιού καθώς και στην καθαρότητα της ομιλίας.

Σε παιδιά με πραγματολογικές διαταραχές δίδεται έμφαση στην κατανόηση των κοινωνικών κανόνων και στην μη λεκτική επικοινωνία.

Για όλες τις παραπάνω θεραπευτικές παρεμβάσεις υπεύθυνος/η για τον σχεδιασμό τους και την εφαρμογή τους είναι ο έμπειρος και κατάλληλα εκπαιδευμένος   λογοθεραπευτής /τρια.

 

Πετρίτου Σταυρούλα

Λογοθεραπεύτρια

Υπεύθυνη κέντρου ειδικών θεραπείων

«Λογοπαίζουμε»